Konumunuz: Anasayfa » Yayınlar » Köşe Yazıları » Küresel İklim Değişikliği ve Türkiye’nin Güvenliğine Etkileri

Küresel İklim Değişikliği ve Türkiye’nin Güvenliğine Etkileri

İklim değişikliği küresel ölçekte bugüne değin karşılaşılan en büyük sorunlardan biri olarak nitelendirilmektedir. İklim değişikliklerinin eko-sistem üzerindeki etkileri su kaynakları ve kıyı bölgelerinde günümüzde bariz şekilde kendini göstermeye başlamıştır. Aksi yönde ve saygın bilimsel dergilerde yayınlanan görüşler bulunsa da, günümüzde yaygın olarak kabul gören ve dünya politikalarına yön veren görüş son yıllarda ortaya çıkan iklim değişikliklerinin büyük oranda atmosfere insan etkinlikleriyle salınan sera gazlarının neden olduğu küresel ısınmaya bağlı olarak gerçekleştiğidir.

Küresel ısınma, insan yaşamını fiziksel ve doğal çevre, tarım ve gıda, temiz su ve sağlık, kent yaşamı, kalkınma ve ekonomi, teknoloji olmak üzere pek çok boyutta etkilemekte, sınırlamakta ve tehdit etmektedir. 2007 Şubatındaki Hükümetler arası Küresel Isınma Paneli (IPPC) sonucunda çıkan bilimsel rapora göre, insan etkinliklerinden kaynaklanan sera gazı yayımına bağlı olarak yerküre sanayi öncesi döneme göre ortalama 0.76 0C ısınmıştır ve sıcaklık artışı giderek hız kazanmaktadır. Deniz suyu seviyelerindeki yükselme 1993 ve 2003 arasındaki dönemde, daha önceki on yıllık dönemlere göre aşağı yukarı iki misli artmıştır. Sera gazı yayımı acil olarak hızlı biçimde azaltılmadığı takdirde felaket boyutuna varan sonuçlar yaratabileceği konusunda artık net görüş bildirilmektedir.

IPPC’nin öngörülerine göre, sera gazı emisyonu sınırlandırılmadığı takdirde ortalama küresel sıcaklık, içinde bulunduğumuz yüzyılda 1,8 ila 4 0C arasında artacaktır. Sanayi öncesi döneme göre ortalama küresel ısınmanın 2 0C’yi aşması halinde tersinir olmayan (irriversible) ve afet boyutuna varan etkiler ortaya çıkabileceğine ilişkin bilimsel kanıtların varlığı nedeniyle, küresel ısınmanın bu boyutlara ulaşmasına izin verilemeyeceği değerlendirilmektedir. AB Ülkeleri bu nedenle, sera gazı yayımını, ortalama küresel sıcaklık artışının 2 0C ‘yi aşmayacak şekilde sınırlandırılması için sera gazı yayımının 2020 yılına kadar 1990’daki seviyeye göre % 20 ve ardından 2050 yılına kadar % 50 oranında azaltılması doğrultusunda karar almıştır. AB küresel ısınma ile mücadele politikalarında başı çekmekte, kendi enerji politikalarında 2020 yılına kadar Sera gazı yayımını % 20 azalmayı, enerji verimliliğini % 20 arttırmayı, yenilenebilir enerji kullanım oranını % 20’ye ve ulaşımda biyoyakıtların kullanım oranını % 20’ye çıkarmayı hedeflemektedir. Bu süreç AB’nin yeni bir sanayi devriminin adımlarını attığı bir süreç olarak karşımıza çıkmaktadır. AB, aynı zamanda Kyoto hedeflerini süresinin dolacağı 2012 sonrası dönemde gelişmekte olan ülkelerinde kademeli olarak sorumluluk üstleneceği küresel uzlaşmayla sağlanacak bir anlaşmanın hazırlıklarını yürütmektedir.

Yine başta AB ülkeleri olmak üzere sanayileşmiş ülkeler, bir taraftan iklim değişikliğini önlemek için sera gazı yayımını azaltmaya yönelik önlemler üzerinde çalışırken, bir taraftan da belirgin hale gelen ve günümüzün bir realitesi olarak gündeme oturan iklim değişikliklerinin yarattığı etkilere uyum sağlamak için çaba göstermektedir. İklim değişikliklerine ve bunların fiziksel ve toplumsal çevrede yaratacağı risklere ilişkin öngörülere rağmen, bu öngörülerin somut yeterli bilimsel kanıtla doğrulanması beklenirken durumun kavranması ve önlem alınması konusunda yeterince hızlı davranılamadığı ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle, bugüne değin izlenen politikaların sonucu olarak meydana gelen değişikliklerinin tümüyle geri çevrilemeyeceği, bir miktar tersinir olmayan etkinin kalacağı ve bunların yaratacağı sorunlara katlanmak zorunda kalacağımız ifade edilmektedir.

Sorunun küresel doğası nedeniyle yalnızca sanayileşmiş ülkelerin değil gelişmekte olan ülkelerin de küresel ısınma ile ilgili çözüm arayışlarının bir parçası olmaları zorunlu gözükmektedir. Önümüzdeki 30 yıllık dönemde Dünyanın birincil enerji ve petrol tüketiminde meydana gelecek artışın yaklaşık üçte ikisinden gelişmekte olan ülkeler sorumlu olacaktır. Bu durum, gelişmekte olan ülkelerin küresel enerji piyasasının yanı sıra enerji ile ilgili çevresel sorunların da baş aktörleri arasında yer alacağı anlamına gelmektedir. Görünen odur ki, sadece sanayileşmiş ülkelerin yayımlarını azaltması, çözümün sağlanması için artık yeterli olamayacaktır. Bütün bu zorlayıcı koşullar altında, gelişmekte olan ülkelerin erişebildikleri kısıtlı finans kaynakları ile hangi enerji teknolojilerine yatırım yapacaklarını ve bu teknolojiyi kullanmak ve muhafaza etmek için var olan kapasitelerini nasıl kullanacakları hususunda son derece dikkatli karar vermeleri gereklidir. Son yıllarda enerjide teknolojik “birdirbir” (leapfrogging) olarak ifade edebileceğimiz bir kavram ortaya atılmıştır. Bu kavram şunu ifade etmektedir: Sanayileşmiş ülkelerin teknolojik ve kurumsal altyapıları daha önce gelişmiş olduğu için karbon ekonomisine kilitlenmiştir. Ancak gelişmekte olan ülkeler henüz enerji ile ilgili alt yapılarını tamamlamadıklarından, bu geç kalmışlık hali teorik olarak bu ülkelere doğrudan daha üstün çevre dostu teknolojilere sıçrama olasılığını sunmaktadır.

Sanayileşme sürecini henüz tamamlamamış bu ülkeler sanayileşmiş ülkeler kadar büyük ve o derece bağlayıcı yatırımları olmadığından, gelecekteki yatırımlarını en son teknolojilere yönlendirilerek gelişmenin bazı aşamalarını by-pass edebilir ve en son bilimsel ve teknolojik gelişmelerin sağladığı avantajlardan faydalanarak bu geri kalma halini avantaja çevirebilirler. Literatürde teknolojik “birdirbir” olarak nitelendirilen bu teknolojik sıçrama, gelişmekte olan ülkelerin sanayileşmiş ülkelerin gelişim sürecinde yaptıkları hataları tekrarlamasını önleyebilir ve dikkatli strateji ve politikalar izlendiği takdirde bundan çevresel faydalar kadar ekonomik ve sosyal faydalar da sağlayabilirler. Ancak gelişmekte olan ülkelerde, daha verimli ve çevreye duyarlı teknolojilere dönüşümün gerçekleştirilmesi için önemli zorlukların aşılması zorunludur. Ülke koşullarına en uygun teknolojilerin seçilmesini, transferini, yerel gereksinimlere göre adaptasyonunu ve geliştirilmesini sağlayacak insan kaynaklarını yetiştiren bilimsel kurumların ve diğer alt yapı eksikliklerinin yanı sıra finansman eksikliği gibi sorunlar optimum-altı seçimlerin yapılmasına neden olabilir. Bu nedenle, öncelikle bu eksiklikleri giderecek stratejilerin belirlenmesi ve buna uygun politikalar üretilmesi zorunludur.

Küresel ısınma sorunundaki payları dikkate alındığında, gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelere önerilen bu teknolojik sıçramanın gerçekleşmesi için teknoloji transferinin sağlanmasında bilimsel, teknik ve finans desteği sağlanması hususunda önemli sorumlulukları bulunmaktadır. Aksi halde bu sıçrama için gereken teknolojik yeteneğe ve finansmana sahip olmayan gelişmekte olan ülkelerin bunu gerçekleştirmesi olası gözükmemektedir. Böyle bir işbirliği gelecekteki enerji yatırımlarının büyük ölçüde gelişmekte olan ülkelerde gerçekleşeceği düşünüldüğünde temiz yakma ve yenilenebilir enerjiler gibi temiz enerji teknolojilerin gelişmesini de önemli ölçüde hızlandıracaktır. Küresel ısınma ve iklim değişikliği ile mücadele, ancak gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin makul ve adil bir sorumluluk paylaşımı ve yardımlaşması ile olası gözükmektedir. Böyle bir işbirliğinin zorunluluğuna karşın yaşanan ve etkileri uzun yıllar sürmesi beklenen ekonomik krizin karanlık tablosu, örneğin bu yıl için dünya ekonomisinin %-2,6 büyümesinin yani küçülmesinin öngörüldüğünü ve %2,5 büyümenin altının Dünya ekonomisi için resesyon demek olduğundan hareketle, Dünya ekonomisinin şiddetli bir resesyon yaşamakta olduğu gerçeği Küresel ısınma ve iklim değişikliği ile zamana karşı yarışmanın getirdiği zorunluluk olan küresel işbirliğinin gerçekleşmesi olasılığının ne kadar zor olduğunu bize hissettirmektedir.

Böyle bir tablo karşısında beklenen ve muhtemelen olacak olan, küresel ısınma ve iklim değişikliğindeki hızlanma nedeniyle, ülkelerin güvenlik algılayışını ve uluslararası ilişkileri etkilemekle kalmayıp adeta belirleyen enerji kaynakları gibi su ve gıda kaynaklarının da giderek daha statejik bir metaya dönüşmekte olduğundan hareketle, her ülkenin kendini maksimize etmeye çalışmasıdır. Ama 1994 yılı Nobel Ekonomi ödülünü kazanan matematikçi John Nash’in de ispatladığı gibi küresel iklim değişikliği gibi sınır tanımaz sorunlarda tekil maksimizasyonlar uzun vadede herkesin toptan kaybettiği oyuna dönüşür. Dünyada bu nedenle ortaya çıkan sorunları kavramak ve her yönüyle analiz etmek, güncel politikaları ve eğilimleri yorumlamak ve sorunların çözümü için kurumlar, sektörler ve ülkeler arası işbirliğini sağlayarak eşgüdüm içerisinde çalışılmasını sağlamak her düzlemdeki karar vericilere düşen en önemli görevlerden biridir.

“Küresel İklim Değişikliği ve Türkiye’nin Güvenliğine Etkileri”, 11 Haziran (2009), T.C. Genelkurmay ATASE Başkanlığı, Stratejik Araştırmalar ve Etüt Merkezi (SAREM), Ankara, Türkiye.

H. SAYGIN, Küresel İklim Değişikliği ve Türkiye’nin Güvenliğine Etkilerihttp://www.bilgesam.com/tr/index.php?option=com_content&view=article&id=376:kueresel-iklim-degisikligi-ve-turkiyenin-guvenligine-etkileri&catid=125:analizler-cevre&Itemid=144, 12.06.2009.

Yorum yapınız

*

© 2013 Powered By Onur Yılmaz

Scroll to top